ในต้นสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เกาะสมุยเป็นเมืองส่งส่วยอากร ขึ้นกับเมืองนครศรีธรรมราช โดยมีที่ว่าการเมืองอยู่ที่บ้านดอนแตง
ใกล้วัดประเดิม หมู่ที่ 1
ตำบลหน้าเมืองอยู่ทางทิศใต้ของเกาะสมุยมีข้อความปรากฏใน
หนังสือ "ชีวิวัฒน์"
พระนิพนธ์ของสมเด็จพระเจ้าบรมวงศ์เธอเจ้าฟ้ากรมพระยาภาณุพันธุวงศ์วรเดช
ทรงนิพนธ์ไว้เป็นทำนอง รายงานการเสด็จ
ตรวจราชการหัวเมืองปักษ์ใต้
ทูลเกล้าฯ ถวายพระบาทสมเด็จ
พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว เมื่อปีวอก พ.ศ. 2427
ได้กล่าวถึงเกาะสมุยในขณะนั้นใจความตอนหนึ่งว่า
" ในหมู่บ้านเกาะสมุยนี้
ถ้าจะประมาณโรงเรือนราษฎรที่ตั้งอยู่ จะเป็นไทยประมาณ 400 หลังเศษ จีน 100 หลังเศษ เป็นจำนวนคนซึ่งประจำอยู่ ณ เกาะนั้น
ไทยประมาณ 1,000 คนเศษ จีนสัก 600 คนเศษ คิดทั้งคนจรไปมาตั้งบ้างไปบ้าง จะเป็นคนรวมประมาณถึง 2,000 คน แต่คนในเกาะสมุยนั้น มาก ๆ น้อย ๆ
เป็นคราว ๆ เป็นต้นว่าถึงฤดูสักเลก คนหลบหนีมา อยู่เกาะสมุยเป็นอันมาก ถ้าจะคิดในเวลาอย่างมากจะเป็นคนประมาณถึง 5,000-6,000 คน คนไทยนั้นเป็นคนชาวนอก กริยาน้ำใจ และเสียสละเป็นชาวนอก กริยา
น้ำใจเสียสละ เป็นชาวนอกทั้งสิ้น มักจะบิดเบือน
พูดจาไล่ไม่จนและเป็นคนเกรงกลัวอาญานายกดขี่ เป็นต้น
ถ้าจะถามสิ่งใดก็พูดจาอ้อมค้อมวนเวียน ปิดบัง เป็นธรรมดา
หาจริงยาก.....พวกนั้นมักจะเป็นชาติไหหลำทั้งสิ้น.....ฯลฯ " เมื่อเกาะสมุยเป็นเมืองส่งส่วยแก่เมืองนครศรีธรรมราช เจ้าเมืองนครศรีธรรมราช
ก็ส่งคนมาปกครองเกาะสมุย
ความอีกตอนหนึ่งในชีวิวัฒน์กล่าวว่า
" เกาะสมุยนี้
มีตำแหน่งผู้ว่าราชการเป็นพระคนหนึ่ง คือนายฉิม
ญาติพระยานครที่ตายเสียแล้วในเวลาบัดนี้ไม่มีตัว พระสมุยผู้ว่าราชการ
มีแต่ปลัดอยู่คนหนึ่งเรียกว่า หลวงสมุยเป็นคนแก่อายุมาก"
ชาวเกาะสมุยมักจะเรียกเจ้าเมือง เกาะสมุยว่า "ตาหลวงหมุย" และการปกครองสมัยเดิม
เจ้าเมืองแต่ละคนจะอยู่จนแก่เฒ่าและเมื่อตายไปแล้วจะแต่งตั้งบุตรชายเป็นเจ้าเมือง
แทนต่อไป
ในปี
พ.ศ. 2427
ครั้งเมื่อสมเด็จฯ กรมพระยาภานุพันธุ์วงศ์วรเดช
ได้มาตรวจราชการหัวเมืองปักษ์ใต้ทำให้ทราบว่า
ชาวเกาะสมุยไม่อยากอยู่ภายใต้การปกครองของเมืองนครศรีธรรมราชเพราะถูกกดขี่ข่มเหง
ทำให้ชาวเกาะสมุยเกรงอาญา เจ้าพระยานคร ดังนั้นชาวเกาะสมุยจึงได้ร้องทุกข์กับ
สมเด็จฯ กรมพระยาภานุพันธุ์วงศ์วรเดช ต่อมาในคราวเดียวกันพระองค์
ทรงแวะเยี่ยมเยียนที่เมืองไชยา อันเป็นเมืองสำคัญแห่งหนึ่งในสมัยนั้น ได้ทรงพบปะกับพระยาไชยา (ขำ ศรียาภัย)
เจ้าเมือง
(ต่อมาได้รับพระราชทานบรรดาศักดิ์เป็น พระยาวจีสัตยารักษ์)
ก็ทรงชอบพออัธยาศัยของพระยาไชยามาก ด้วยเหตุนี้เองจึงได้ กราบทูลให้ พระบาทสมเด็จฯ พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว
ทรงทราบถึงความต้องการของชาวเกาะสมุย จึงทำให้เกาะสมุยมาขึ้น
กับเมืองไชยาด้วยเหตุนี้เอง
ต่อมาเมื่อปีพ.ศ. 2440 (ร.ศ. 116)
ได้มีการจัดระบบการปกครองท้องถิ่นขึ้นใหม่
โดยยุบรวมหัวเมืองต่าง ๆ ตั้งเป็น มณฑล จังหวัด
และอำเภอเมืองเกาะสมุยกับเกาะพะงันถูกยุบรวมเป็นอำเภอเดียวกันและได้ส่งหลวงพิพิธอักษร(สิงห์
สุวรรณรักษ์) ไปเป็นนายอำเภอคนแรกของเกาะสมุย
หลวงพิพิธอักษร เป็นทั้งนักบริหารและนักปกครองและนักพัฒนาที่ดี
จึงเป็นที่ชื่นชอบของชาวเกาะสมุยมากและได้ ขนานนาม ท่านว่า "พ่อนาย"
ท่านได้ย้ายที่ว่าการ
จากบ้านดอนแตงมาตั้งที่บ้านหน้าทอน
หมู่ที่ 3
ตำบลอ่างทอง (อันเป็นที่ตั้ง
ของที่ว่าการอำเภอปัจจุบันนี้)
ด้วยเห็นว่าที่บ้านหน้าทอน
อยู่ใกล้กับที่ทำการของเมืองไชยา มีอ่าวจอดเรือที่ดีและท่านได้สละที่ดิน
ส่วนตัว จำนวน 6
ไร่ ให้เป็นที่ตั้งที่ว่าการ
อำเภอในปี พ.ศ.2449
แต่ตัวอาคารที่ว่าการอำเภอเป็นแบบสมัยรัชกาลที่ 5
ต่อมา เมื่อ พ.ศ.2468
หลวงพิพิธอักษร
ได้รับพระราชทานยศเป็น พระยาเจริญราชภักดี
ดำรงตำแหน่งนายอำเภอตั้งแต่ พ.ศ.2440-พ.ศ.2471 รวมเวลานานถึง 31 ปี
จึงได้ลาออกรับบำนาญและถึงแก่กรรมเมื่ออายุ 84 ปี ในวันที่ 8 เมษายน พ.ศ. 2482
ครั้นเมื่อวันที่ 24
เมษายน พ.ศ.2505
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ และสมเด็จพระศรีนครินทราบรมราชชนนี
ได้เสด็จประพาสเกาะสมุย และได้ทรงปรารภถึงความเก่าแก่ ของอาคารที่ว่าการอำเภอ
และทรงเห็นว่าสมควรจะสร้างใหม่ได้แล้วดังนั้นทางอำเภอจึงได้ของบประมาณไปยังส่วนกลางจนกระทั่งปี พ.ศ.2514 ได้รับ งบประมาณ เป็นเงิน 300,000 บาท (สามแสนบาทถ้วน)โดยให้สร้างแบบอาคารไม้สองชั้นทางอำเภอพิจารณาเห็นว่าเกาะสมุย
เป็นสถานที่ท่องเที่ยว
มีนักท่องเที่ยวทั้งชาวไทย
และชาวต่างประเทศไปเที่ยวปีละมาก ๆ จึงได้ขอทบทวนใหม่ในปี พ.ศ.2516
และได้รับงบประมาณในปี พ.ศ. 2518
และสร้างเสร็จเรียบร้อยในปี พ.ศ.2519
ลักษณะของอาคารเป็นคอนกรีตเสริมเหล็ก ตัวตึก 2 ชั้น
การคมนาคมบนเกาะสมุยในสมัยก่อนปี 2510
เป็นไปด้วยความยากลำบากท่านนายอำเภอดิลก สุทธิกลม จึงดำริที่จะ
ปรับปรุงถนนบนเกาะสมุยให้ดีขึ้น และได้ตัดถนนให้รอบเกาะซึ่งแต่เดิมยังไม่รอบ ตรงจุดบริเวณอ่าวละไมไปสู่ตำบลบ่อผุดโดยจะ
ต้องข้ามภูเขาลูกหนึ่ง คือ เขาหมาแหงน
ภูเขาลูกนี้เคยเปรียบเสมือนหนึ่งปราการยักษ์ที่แยกชาวตำบลมะเร็ตกับตำบลบ่อผุด
ให้อยู่ห่างไกลกัน เพราะว่าถนนรอบเกาะที่สร้างกันมาเรื่อยๆ นั้น
เมื่อมาถึงเขาหมาแหงนก็ไม่สามารถจะสร้างถนนผ่านไปได้ เพราะไม่สามารถพิชิตภูเขานี้ได้
ดังนั้นเมื่อก่อนถนนรอบเกาะสมุยจึงไม่รอบเกาะ ทางด้านเหนือก็ผ่านมาทางตำบลแม่น้ำ เรื่อยมา
จนถึงตำบลบ่อผุดก็สุดทาง ส่วนทางด้านใต้มาจนถึงตำบลมะเร็ตจดเชิงหมาแหงน
ก็หมดทางเช่นกันชาวมะเร็ตและชาวบ่อผุด จึงดูห่างไกลกันเหลือเกินทั้ง ๆ
ที่อยู่ติดกันแท้ ๆ
มีผู้ที่พยายามตัดถนนข้ามเขาหมาแหงนนี้หลายครั้ง ทั้งนายอำเภอคนก่อน ๆ
และทั้งพระภิกษุรูปหนึ่ง ซึ่งมีนามว่า
พระครูสมุห์เลียบ ซึ่งชาวเกาะสมุยเรียกติดปากว่า "พระนักทำ"
ซึ่งท่านพระครูองค์นี้ได้ช่วยสร้างถนนทำประโยชน์ให้แก่ ชาวเกาะสมุยมาก
เมื่อท่านลงมือทำอะไรก็มีชาวบ้านมาช่วยกันมากมาย
เมื่อมีใครต่อใครพยามสร้างทางข้ามเขาหมาแหงน หลายครั้งไม่สำเร็จ
ท่านก็ลงมือทำบ้างมีชาวบ้านทั้งจากตำบลมะเร็ตและตำบลบ่อผุดมาช่วยกันมากมายพยายามตัดทางข้าม
เขาหมาแหงน อยู่นานถึง 4 เดือนก็ไม่สำเร็จต้องเลิกไป
ปล่อยให้เขาหมาแหงนเป็นอุปสรรคขวางกั้นการไปมาต่อไป
ต่อมาเมื่อปลายปี พ.ศ.2510
อำเภอเกาะสมุยได้รับความช่วยเหลือจากคณะกรรมการพัฒนาภาคใต้อันมี ฯ พณ ฯ พันเอกถนัด คอร์มัน
เป็นประธานคณะกรรมการ ได้มอบรถแทรกเตอร์
ที.ดี.4 ให้เกาะสมุยหนึ่งคัน พอถึงเกาะสมุย นายอำเภอ ดิลก สุทธิกลม
(สมัยนั้น) ได้นำรถแทรกเตอร์คันนั้นไปปรับถนน บริเวณเขาหมาแหงนทันที
ทั้งนี้โดยได้นิมนต์ พระมหาพิมล
ฐานสุนทโร เจ้าอาวาสวัดสระเกศ
ต.ตลิ่งงามไปร่วมงานสร้างถนนนี้ด้วย เพราะ
พระมหาพิมล เป็นที่เคารพขอชาวเกาะสมุยมาก
เมื่อท่านร่วมมือด้วยชาวบ้านก็มาช่วยกันเป็นจำนวนมาก จากนั้นการตัดทาง
เชื่อมตำบลมะเร็ตกับตำบลบ่อผุดโดยผ่านเขาหมาแหงนก็เริ่มขึ้น ตั้งแต่วันที่ 14 ตุลาคม 2510
เป็นต้นมา งานตัดถนนผ่านเขา หมาแหงนนี้เต็มไปด้วยความยากลำบาก
เพราะต้องระเบิดภูเขาจำนวนมาก
ในปี 2512 เมื่อกรป.กลาง
จัดส่งหน่วยพัฒนาการเคลื่อนที่ ออกปฎิบัติการที่จังหวัดสุราษฎร์ธานี
จึงได้รับการขอร้อง จากนายอำเภอ
ให้สนับสนุนเครื่องมือในการทำทางก่อสร้างถนนรอบเกาะสมุย
เพื่ออำนวยความสะดวกในการขนถ่ายสินค้าไปยัง ท่าเรือซึ่ง กรป.กลาง
ได้จัดส่งชุดเครื่องมือหนัก ประกอบด้วยรถเครื่องจักรทุ่นแรง จำนวน 5 คัน ไปดำเนินการปรับปรุงขยาย ผิวจราจร
ให้ แต่การปรับปรุงและขยายผิวจราจรก็ดำเนนไปได้ไม่เร็วเท่าที่ควร
เพราะเครื่องมือไม่เพียงพอ
วันที่ 29
เมษายน 2515
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว
และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ ได้เสด็จ
ประพาสเกาะสมุย
เป็นการส่วนพระองค์อีกครั้งหนึ่ง ณ บริเวณศาลาคอย อ่าวเฉวง
ต่อมาในปลายปี 2515
ได้เกิดอุทกภัยกระหน่ำภาคใต้อย่างรุนแรง ในหลายจังหวัดโดยเฉพาะเกาะสมุย ได้รับความ
เสียหายอย่างหนัก มีเรือล่มถึง23
ลำ บ้านเรือนราษฎรพังเสียหาย 581 หลัง ต้นมะพร้าวโค่นล้มประมาณ 57,000 ต้น และต้นทุเรียนกว่า 8,000
ต้น
คิดค่าเสียหายทั้งสิ้นประมาณ 31 ล้านบาท
เป็นเหตุให้ภาวะทางเศรษฐกิจของเกาะสมุย ทรุดตัวลงเป็นอย่างมาก กรป.กลาง
จึงได้จัดส่งชุดทหารช่างก่อสร้าง ออกเดินทางมายังเกาะสมุยในต้นปี 2516 เพื่อปฎิบัติการ
ฟื้นฟูและก่อสร้างเส้นทางรอบเกาะสมุย
โดยเริ่มปฎิบัติการฟื้นฟูเกาะสมุยและก่อสร้างเส้นทางโดยทันที
ซึ่งปรากฎว่าการปฎิบัติงาน ในระยะเริ่มต้นเป็นไปได้ไม่รวดเร็วเท่าที่ควร เนื่องจากสภาพภูมิอากาศ คือมีฤดูฝนถึง 6 เดือน
และเป็นฝนชนิดที่ตกอย่างไม่มีเค้า บางวันไม่สามารถจะปฎิบัติงานได้
ยิ่งกว่านั้นการตัดถนนผ่านภูมิประเทศที่เป็นภูเขาและโขดหินจำเป็นต้องอาศัยการระเบิดหิน
เป็นส่วนใหญ่ แต่เจ้าหน้าที่ทุกคนก็มิได้ท้อถอย คงพยายามปฎิบัติงานไปโดยเต็มความสามารถ
อย่างไม่หยุดยั้ง
ในปี พ.ศ. 2516 พลอากาศเอกทวี จุลทรัพย์
ได้สั่งให้หน่วยทหารช่างก่อสร้างที่ 4
ซึ่งมีเครื่องมือที่สมบูรณ์กว่า
ดำเนินการทดแทน
ชุดทหารช่างก่อสร้างเกาะสมุยชุดเดิม หน่วยทหารช่างก่อสร้างที่ 4 ได้เคลื่อนย้ายเครื่องมือหนักเข้าที
ตั้งบน เกาะสมุยโดยทันที
และเริ่มการก่อสร้างถนนตั้งแต่เดือนธันวาคม 2516 เป็นต้นมา
ถนนรอบเกาะสมุยที่หน่วยทหารช่างก่อสร้าง ที่ 4 ดำเนนการสร้างนี้ มีระยะทางยาวทั้งสิ้น 50.228
กิโลเมตร
เป็นถนนมาตรฐานอัดดินแน่นเขตทางกว้าง
12 เมตร ซึ่งมี ผิวจราจรกว้าง 6 เมตร กับไหล่ทางกว้างอีกข้างละ 1 เมตร
ได้เริ่มตั้งต้นก่อสร้างจากหน้าที่ว่าการอำเภอเกาะสมุยลงไปทางใต้
ผ่านพื้นที่ตำบลอ่างทอง, ตำบลลิปะน้อย, ตำบลตลิ่งงาม, ตำบลหน้าเมืองจนถึงบ้านหัวถนน
แล้ววกไปทางทิศตะวันออกผ่านตำบล มะเร็ตไปช่องเขาหมาแหงนทางทิศตะวันออก ต่อไปยังอ่าวท้องตะเคียน ช่องบุญตา
พุ่งขึ้นไปทางทิศเหนือ ถึงตำบลบ่อผุด แล้วเลยไปทางทิศเหนือของเกาะสมุย
ผ่านตำบลแม่น้ำ ไปเขาแหลมใหญ่ แล้วจึงวกกลับมาบรรจบกันกับจุดเริ่มต้น ณ ที่ว่าการ
อำเภอเกาะสมุยซึ่งอยู่ที่ตำบลอ่างทอง
นับว่าถนนสายนี้ตัดผ่านทุกตำบล
โดยเฉพาะทางด้านทิศใต้กับทิศเหนือตัดผ่านหมู่บ้าน
ริมทะเล ที่มีทิวทัศน์อันสวยสดงดงาม
โดยตั้งชื่อถนนรอบเกาะสมุยว่า "ถนนทวีราษฎร์ภักดี"
ตามโครงการ และแผนที่ได้สำรวจ
และประมาณการไว้นั้น
ถนนสายนี้จะต้องสร้างสะพาน 15 แห่ง เป็นสะพานคอนกรีต เสริมเหล็ก 3 สะพาน สะพานไม้ 12 สะพาน รวมความยาวของสะพานทั้งสิ้น 190 เมตร งานวางท่อระบายน้ำ 160 แห่ง และมีงาน
ระเบิดหินบริเวณช่องเขาหมาแหงน ระหว่างท้องตะเคียน ถึงบ้านเฉวงน้อย
อีกระยะทางประมาณ 3 กิโลเมตร
การสร้างทางรอบเกาะสมุยนี้มีอุปสรรคอยู่หลายประการ โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เกี่ยวกับสภาพดินฟ้าอากาศในภาคใต้
ซึ่งมีฝนตกอยู่เสมอเกือบตลอดปี นอกจากนั้นเส้นทางนี้ยังมีแหล่งลูกรังจำกัด ต้องขนลูกรังในระยะทางไกลประกอบกับเส้นทางที่
ตัดผ่านเขาหมาแหงนเลียบชายฝั่งทะเล
เป็นบริเวณที่ยากแก่การทำถนนเพระต้องใช้ดินระเบิดทำการระเบิดหิน ก้อนใหญ่ ๆ หลาย
ลูกติดกันในระยะทางยาวเกือบ 3 กิโลเมตร
ในการก่อสร้างถนนรอบเกาะสมุย
ของหน่วยทหารช่างก่อสร้างที่ 4 แม้จะประสบกับ อุปสรรคหลายประการ
แต่ก็ได้รับความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่ส่วนท้องถิ่น และประชาชนชาว
เกาะสมุยเป็นอย่างดีในทุกๆ ด้าน ตลอดมา ทำให้การปฏิบัติงานสามารถฟันฝ่าปัญหาและอุปสรรค
ต่าง ๆ ลุล่วงไปด้วยดี
